Compressor Nedir?Nasıl Çalışır?Nerede Kullanılır?

							Compressor Nedir? Nasıl Çalışır? Nerede Kullanılır?

Kompresör, ingilizcesi ile Compressor, ses sinyalinin seviyesini otomatik olarak kontrol etmeye yarayan bir cihazdır, girişteki
ses seviyesi kullanıcının tayin edeceği bir eşik seviyesinin üzerine
çıktığında kompresör bu sinyali yine kullanıcının belirleyeceği bir
oranda, hızda ve süreçte kısarak çıkışa verir. Girişteki
sinyalin seviyesi eşik seviyesinin altına düştüğünde kompresör yine
kullanıcının tayin edeceği bir hız ve süreçte devreden çıkar. Bu
mikserin başında oturup fader'ları ses yükseldikçe aşağı çekmek ve ses
normale döndüğünde fader'ları geri eski haline itmek gibidir, tek farkı
kompresör cihazı bu işlemi bir insanın yapabileceğinden çok daha hızlı
ve hassas olarak yapar.

Kompresörün birinci amacı, seviyesindeki
iniş-çıkışların dengesizliği sebebiyle bir sesler bütünü arasında belli
bölümleri kaybolma tehlikesi ile karşı karşıya olan bir sesi kontrol
altına alıp,sesin dinamik aralığını daraltarak, yani sesin en yüksek
seviyesi ile en düşük seviyesi arasındaki farkı sesin karakterine en az
zararı verecek şekilde azaltarak, sesin bir bütün içerisinde daha rahat
ve istikrarlı bir şekilde duyulmasını sağlamaktır.

Burada
prensibin anlaşılabilirliği açısından Türkçe terminoloji kullanmakla
beraber, piyasada mevcut cihazların hemen hepsinin üzerinde
İngilizceleri bulunduğundan ilk başlarda Türkçelerin yanında parantez
içerisinde İngilizcelerini de vereceğim ki bu yazıyı okuduktan sonra
cihazın önüne geçtiğinizde nerede neyden bahsettiğimi daha kolay
görebilesiniz. 

Daha önce dediğim gibi, girişteki ses sinyalinin seviyesi kullanıcının belirlediği eşik (threshold) seviyesinin üzerine çıktığında kompresör bu sesi kompresyon oranı (rate) miktarınca
kısar. Mesela, diyelim ki threshold -10dB, rate de 4:1olarak tayin
edildi. Bunun anlamı şudur: Girişteki sesin sinyalseviyesinin -10dB'in
üzerine taştığı her 4dB'de kompresör bu artışıçıkışa sanki artış sadece
1dB olmuş gibi yansıtacaktır, yani girişte-10dB üzerine taşan her 4dB
artış için kazanç ayarında 3dB kısılma gözlenecektir. Dolayısı ile
diyelim ki girişteki sinyal -6dB'e vurursa bu çıkışa sanki -9dB'e
vurmuş gibi yansıyacaktır. 

Kompresyonun devreye ne kadar hızlı gireceğini atak zamanı (attack time) tayin
eder. Örneğin eğer attack 50ms olarak belirlenmişse, sinyal eşik
seviyesini geçtikten 50ms sonra kompresör ses seviyesini rate
miktarında kısmaya başlar. 

Kompresyonun devreden ne kadar geç çıkacağını da salıverme zamanı (release) belirler.
Diyelim ki eğer release 300ms olarak belirlenmişse, giriş sinyali eşik
seviyesinin altına düştükten 300ms sonra kompresör kazanç düşürmeyi
bırakır, kazanç ayarını normale döndürür.

Kompresyon prensibi
itibarıyle bir bakıma kazanç kaybı demektir,zira kompresyona uğrayan
sesin seviyesi düşer. Bu kayıbı tazmin etmek için kompresör
cihazlarının çıkış katına make-up gain
denen kaybedilen seviyeyi tazmin edici bir post-amplifikatör devresi
daha eklenmiştir, dolayısı ile kompresyon esnasında ses seviyesinde
diyelim 6dB bir zayıflama olmuşsa bu make-up gain ayarı ile tekrar bu
6dB kayıbı telafi edip sinyal seviyesini yükseltmek mümkün olur, amabir
farkla: kompresyondan önce sinyalin en kuvvetli noktası ile enzayıf
noktası arasındaki fark daha fazla idi, kompresyon sonrasında sinyalin
zayıf noktaları önceye göre daha da kuvvetlenmiş ve
etkinliği/duyulabilirliği artmış oldu. 

Kompresyonun müzik yapımında teknik olarak sağladığı faydalar sayısızdır. Bunlardan en önemlisi,sesin içinde transient (geçici)denen,
ses karakterine büyük bir etkisi olmadığı halde bir anda haddinden
fazla yüksek seviyelere ulaştığı için sinyali clipping'e sokan yüksek
enerjili ani çıkışları kontrol altına alarak bağımsız sesin toplam
müzik arasında daha fazla açılıp duyulabilmesini sağlamak ve
birbirlerini bloke etmelerini önlemektir. Örnek vermek
gerekirse,denemiş olanlar bilir: Diyelim bir vurmalı çalgı (davul kiti)
kaydettiniz, üzerine başka enstrumanlar da kaydettiniz ve mikslemeye
çalışıyorsunuz. Ama davul bir türlü müziğin arasında dolgun
tınlamıyor,davulun sesini açmaya kalksanız kırmızı clip ışığı yanıp
duruyor,sinyal tepelerde distorsiyona uğruyor, sinyali geri çekseniz
davularkada sanki komşu duvara vuruyormuş gibi zayıf kalıyor. Siz de
nerede yanlış yaptım diye saçınızı yoluyorsunuz. Oysa eğer ses
dalgalarının oluşum karakteristiğini incelerseniz, özellikle vurmalı
çalgılarda membrana ilk vurulduğu ânın hemen arkasından membranın çok
kısa süren ama enerjisi darbenin toplamının ortalamasından kat kat
fazla seviyeye ulaşıp sönen bir bileşen ürettiğini görürsünüz. İşte
sesin o kesintiye/distorsiyona uğrayan kısmı transient adı verilen
bileşenidir. Sesin beynin algılayabildiği karakterine çok büyük bir
katkısı olmadığı halde müzik yapanların canını teknik açıdan çok
sıkar.Onu kesmenin en kolay yolu uygun bir ayarda kompresyon uygulayıp
kısarak bu ani çıkışları sanki o kadar da büyük enerjili değillermiş
gibi çıkışa yansıtmaktır. Dolayısı ile, diyelim ki ortalama
seviyesi-25dB ama transient seviyesi -6dB olarak kaydedilmiş bir
trampet vuruşunun transient seviyesini uygun bir kompresyon ayarı
kullanarak-18 seviyesine çekersek, kompresör cihazının çıkışındaki
tazmin edici make-up gain kazanç devresinin yardımı ile sinyalin
ortalama seviyesini bir anda -25dB'den -10dB civarına rahatlıkla
çıkartabiliriz, hem desinyali hiçbir distorsiyona sokmadan. Gördüğünüz
gibi uygun birkompresyon kullanımı bize müziğin içindeki enstruman
seviyeleriyle daha rahat oynayabileceğimiz bir tavan boşluğu (headroom)
verir. 

Ancak burada dikkat edilmesi gereken çok önemli bir
husus vardır ki oda dip gürültüsüdür. Kompresörler çalışma
prensiplerinin bir getirisi olarak dip gürültüsünü abartırlar. Az evvel
yukarıda verdiğim trampet örneğini ele alırsak, kompresör kullanarak
bir trampet vuruşunun ortalama şiddetini 12dB kadar artırırken aynı
zamanda o trampet sesiyleberaber sinyale karışıp kaydedilmiş olan
gürültüyü de 12dB miktarınca yükseltmiş olursunuz. O yüzden çoğu
kompresörün hemen girişinde bir Noise Gate (gürültü kapısı)
devresi bulunur ki bu noise gate'in açılıp kapanmasını kullanarak
sesler arasındaki sukûnetli bölgelerdeki dip gürültülerini bloke etmek
mümkün olsun. Vuruşların bulunduğu bölgeye denk gelen gürültülerin
zaten önemi yoktur zira o vuruşun şiddeti dip gürültüsünden kat katdaha
fazla olduğundan vuruşun altındaki gürültüyü beyin algılamaz,önemli
olan gürültüyü sukûnetli anlarda kesmektir. 

Bu sebeple, henüz
daha kayıt aşamasındayken dip gürültüsüne sebep olacak faktörleri en
aza indirmek gerekir ki daha sonra miksaj aşamasında başınız ağrımasın.

Ayrıca şunu unutmayın: Burada yazılanlar bir teknik izahattir.
Oysa müzik bir sanattır, artistik yanı teknik yanından daha önemlidir,
o yüzden müzik yapımında esas kriter " Rock müzik için gros pedalda -16dB threshold'da 6:1 rate 20ms attack 80ms release iyi gider" den ziyade "kulağına doğru tınlıyorsa doğrudur, yanlış tınlıyorsa yanlıştır"yaklaşımıdır.
Zira "aman basayım kompresyonu ses seviyesini yükselteyimde beynine
beynine vursun" derken aşırı kompresyondan sesin o keskinliğini
öldürebilirsiniz de. O yüzden aklınızdan çıkarmayın, engüzelini
deneyerek tecrübe ederek bulursunuz.

Alıntıdır:
www.muziktek.net
Mahcem Öztürk

Düzenleyen hakan - 03.Mart.2010 Saat 22:30

Yazar	Mesaj Konu Arama Konu Seçenekleri Yanıt Yaz Yeni Konu Oluştur Konuyu Yazdır
hakan Üye Profili Özel Mesaj Yolla Üyenin Mesajlarını Bul Arkadaş Listeme Ekle Yönetici Kayıt Tarihi: 01.Ocak.2007 Konum: Müzik Editörü Kan Gurubunuz: A Rh+ Takım: Karşıyaka Aktif Durum: Aktif Değil Gönderilenler: 21	Alıntı Cevapla Konu: Compressor Nedir?Nasıl Çalışır?Nerede Kullanılır? Gönderim Zamanı: 03.Mart.2010 Saat 22:28
	Compressor Nedir? Nasıl Çalışır? Nerede Kullanılır? Kompresör, ingilizcesi ile Compressor, ses sinyalinin seviyesini otomatik olarak kontrol etmeye yarayan bir cihazdır, girişteki ses seviyesi kullanıcının tayin edeceği bir eşik seviyesinin üzerine çıktığında kompresör bu sinyali yine kullanıcının belirleyeceği bir oranda, hızda ve süreçte kısarak çıkışa verir. Girişteki sinyalin seviyesi eşik seviyesinin altına düştüğünde kompresör yine kullanıcının tayin edeceği bir hız ve süreçte devreden çıkar. Bu mikserin başında oturup fader'ları ses yükseldikçe aşağı çekmek ve ses normale döndüğünde fader'ları geri eski haline itmek gibidir, tek farkı kompresör cihazı bu işlemi bir insanın yapabileceğinden çok daha hızlı ve hassas olarak yapar. Kompresörün birinci amacı, seviyesindeki iniş-çıkışların dengesizliği sebebiyle bir sesler bütünü arasında belli bölümleri kaybolma tehlikesi ile karşı karşıya olan bir sesi kontrol altına alıp,sesin dinamik aralığını daraltarak, yani sesin en yüksek seviyesi ile en düşük seviyesi arasındaki farkı sesin karakterine en az zararı verecek şekilde azaltarak, sesin bir bütün içerisinde daha rahat ve istikrarlı bir şekilde duyulmasını sağlamaktır. Burada prensibin anlaşılabilirliği açısından Türkçe terminoloji kullanmakla beraber, piyasada mevcut cihazların hemen hepsinin üzerinde İngilizceleri bulunduğundan ilk başlarda Türkçelerin yanında parantez içerisinde İngilizcelerini de vereceğim ki bu yazıyı okuduktan sonra cihazın önüne geçtiğinizde nerede neyden bahsettiğimi daha kolay görebilesiniz. Daha önce dediğim gibi, girişteki ses sinyalinin seviyesi kullanıcının belirlediği eşik (threshold) seviyesinin üzerine çıktığında kompresör bu sesi kompresyon oranı (rate) miktarınca kısar. Mesela, diyelim ki threshold -10dB, rate de 4:1olarak tayin edildi. Bunun anlamı şudur: Girişteki sesin sinyalseviyesinin -10dB'in üzerine taştığı her 4dB'de kompresör bu artışıçıkışa sanki artış sadece 1dB olmuş gibi yansıtacaktır, yani girişte-10dB üzerine taşan her 4dB artış için kazanç ayarında 3dB kısılma gözlenecektir. Dolayısı ile diyelim ki girişteki sinyal -6dB'e vurursa bu çıkışa sanki -9dB'e vurmuş gibi yansıyacaktır. Kompresyonun devreye ne kadar hızlı gireceğini atak zamanı (attack time) tayin eder. Örneğin eğer attack 50ms olarak belirlenmişse, sinyal eşik seviyesini geçtikten 50ms sonra kompresör ses seviyesini rate miktarında kısmaya başlar. Kompresyonun devreden ne kadar geç çıkacağını da salıverme zamanı (release) belirler. Diyelim ki eğer release 300ms olarak belirlenmişse, giriş sinyali eşik seviyesinin altına düştükten 300ms sonra kompresör kazanç düşürmeyi bırakır, kazanç ayarını normale döndürür. Kompresyon prensibi itibarıyle bir bakıma kazanç kaybı demektir,zira kompresyona uğrayan sesin seviyesi düşer. Bu kayıbı tazmin etmek için kompresör cihazlarının çıkış katına make-up gain denen kaybedilen seviyeyi tazmin edici bir post-amplifikatör devresi daha eklenmiştir, dolayısı ile kompresyon esnasında ses seviyesinde diyelim 6dB bir zayıflama olmuşsa bu make-up gain ayarı ile tekrar bu 6dB kayıbı telafi edip sinyal seviyesini yükseltmek mümkün olur, amabir farkla: kompresyondan önce sinyalin en kuvvetli noktası ile enzayıf noktası arasındaki fark daha fazla idi, kompresyon sonrasında sinyalin zayıf noktaları önceye göre daha da kuvvetlenmiş ve etkinliği/duyulabilirliği artmış oldu. Kompresyonun müzik yapımında teknik olarak sağladığı faydalar sayısızdır. Bunlardan en önemlisi,sesin içinde transient (geçici)denen, ses karakterine büyük bir etkisi olmadığı halde bir anda haddinden fazla yüksek seviyelere ulaştığı için sinyali clipping'e sokan yüksek enerjili ani çıkışları kontrol altına alarak bağımsız sesin toplam müzik arasında daha fazla açılıp duyulabilmesini sağlamak ve birbirlerini bloke etmelerini önlemektir. Örnek vermek gerekirse,denemiş olanlar bilir: Diyelim bir vurmalı çalgı (davul kiti) kaydettiniz, üzerine başka enstrumanlar da kaydettiniz ve mikslemeye çalışıyorsunuz. Ama davul bir türlü müziğin arasında dolgun tınlamıyor,davulun sesini açmaya kalksanız kırmızı clip ışığı yanıp duruyor,sinyal tepelerde distorsiyona uğruyor, sinyali geri çekseniz davularkada sanki komşu duvara vuruyormuş gibi zayıf kalıyor. Siz de nerede yanlış yaptım diye saçınızı yoluyorsunuz. Oysa eğer ses dalgalarının oluşum karakteristiğini incelerseniz, özellikle vurmalı çalgılarda membrana ilk vurulduğu ânın hemen arkasından membranın çok kısa süren ama enerjisi darbenin toplamının ortalamasından kat kat fazla seviyeye ulaşıp sönen bir bileşen ürettiğini görürsünüz. İşte sesin o kesintiye/distorsiyona uğrayan kısmı transient adı verilen bileşenidir. Sesin beynin algılayabildiği karakterine çok büyük bir katkısı olmadığı halde müzik yapanların canını teknik açıdan çok sıkar.Onu kesmenin en kolay yolu uygun bir ayarda kompresyon uygulayıp kısarak bu ani çıkışları sanki o kadar da büyük enerjili değillermiş gibi çıkışa yansıtmaktır. Dolayısı ile, diyelim ki ortalama seviyesi-25dB ama transient seviyesi -6dB olarak kaydedilmiş bir trampet vuruşunun transient seviyesini uygun bir kompresyon ayarı kullanarak-18 seviyesine çekersek, kompresör cihazının çıkışındaki tazmin edici make-up gain kazanç devresinin yardımı ile sinyalin ortalama seviyesini bir anda -25dB'den -10dB civarına rahatlıkla çıkartabiliriz, hem desinyali hiçbir distorsiyona sokmadan. Gördüğünüz gibi uygun birkompresyon kullanımı bize müziğin içindeki enstruman seviyeleriyle daha rahat oynayabileceğimiz bir tavan boşluğu (headroom) verir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken çok önemli bir husus vardır ki oda dip gürültüsüdür. Kompresörler çalışma prensiplerinin bir getirisi olarak dip gürültüsünü abartırlar. Az evvel yukarıda verdiğim trampet örneğini ele alırsak, kompresör kullanarak bir trampet vuruşunun ortalama şiddetini 12dB kadar artırırken aynı zamanda o trampet sesiyleberaber sinyale karışıp kaydedilmiş olan gürültüyü de 12dB miktarınca yükseltmiş olursunuz. O yüzden çoğu kompresörün hemen girişinde bir Noise Gate (gürültü kapısı) devresi bulunur ki bu noise gate'in açılıp kapanmasını kullanarak sesler arasındaki sukûnetli bölgelerdeki dip gürültülerini bloke etmek mümkün olsun. Vuruşların bulunduğu bölgeye denk gelen gürültülerin zaten önemi yoktur zira o vuruşun şiddeti dip gürültüsünden kat katdaha fazla olduğundan vuruşun altındaki gürültüyü beyin algılamaz,önemli olan gürültüyü sukûnetli anlarda kesmektir. Bu sebeple, henüz daha kayıt aşamasındayken dip gürültüsüne sebep olacak faktörleri en aza indirmek gerekir ki daha sonra miksaj aşamasında başınız ağrımasın. Ayrıca şunu unutmayın: Burada yazılanlar bir teknik izahattir. Oysa müzik bir sanattır, artistik yanı teknik yanından daha önemlidir, o yüzden müzik yapımında esas kriter " Rock müzik için gros pedalda -16dB threshold'da 6:1 rate 20ms attack 80ms release iyi gider" den ziyade "kulağına doğru tınlıyorsa doğrudur, yanlış tınlıyorsa yanlıştır"yaklaşımıdır. Zira "aman basayım kompresyonu ses seviyesini yükselteyimde beynine beynine vursun" derken aşırı kompresyondan sesin o keskinliğini öldürebilirsiniz de. O yüzden aklınızdan çıkarmayın, engüzelini deneyerek tecrübe ederek bulursunuz. Alıntıdır: www.muziktek.net Mahcem Öztürk Düzenleyen hakan - 03.Mart.2010 Saat 22:30